Η Ελλάδα στο δρόμο της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης. Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κέρκυρας. Από το Άσυλο (1838) στο Δίκτυο (2008)
Σωτήριος Α. Κουπίδης, Διοικητής Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Κέρκυρας
Objectives
- Τυχαίες σκέψεις για τα οικονομικά και την οικονομία υγείας-ψυχικής υγείας
- Αρχές Εθνικής Πολιτικής Ψυχικής Υγείας στην Ελλάδα. Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση-Ψυχαργώ
- Το Άσυλο-Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κέρκυρας
- Το Δίκτυο-Κοινοτικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Κέρκυρας
- Εργαλεία-Πρακτικές-Ιδιαιτερότητες μετασχηματισμού Κέρκυρας
Η υγεία δεν έχει τιμή - έχει κόστος
Schulman KA, et al., 1999, Αdapt from Bombardier and Eisenberg, 1985
Διαστάσεις της Οικονομικής Ανάλυσης
- Δύο πράγματα είναι σίγουρα στη ζωή: Ο θάνατος και οι φόροι
- Τα οικονομικά της υγείας αφορούν την αναβολή του θανάτου και τη μείωση των φόρων
Αμφισβήτηση Ιατρικής Περίθαλψης
- Archibald Cohrane: Έθεσε σε αμφισβήτηση το σύνολο της κλινικής πρακτικής, πρότεινε την εισαγωγή κριτηρίων: αποτελεσματικότητας, αποδοτικότητας, ισότητας.
- «Κάθε αποτελεσματική θεραπεία, πρέπει να παρέχεται δωρεάν»
Ψυχιατρική Περίθαλψη
- Η σύγχρονη ψυχιατρική έχει σαν θεραπευτική επιλογή τα φάρμακα, την ψυχοθεραπεία ή τον συνδυασμό των δύο που είναι το σύνηθες (ή μάλλον το πρέπον) σήμερα.
Οικονομικά Ψυχικής Υγείας
- Σχετίζονται με το ευ ζην του ατόμου
- Σχετίζονται με την αλληλεγγύη της κοινωνίας στα μέλη της (διαχείριση ψυχικής νόσου)
- Σχετίζεται με το επίπεδο πολιτισμού της κοινωνίας (προαγωγή ψυχικής υγείας)
- Για την αποτροπή του «χάσματος θεραπείας» (διαρκώς αυξανόμενων ψυχικών διαταραχών από τη μία και έλλειψη ικανοποίησης των νέων αιτημάτων ψυχιατρικής θεραπείας από την άλλη.
- Για την εισαγωγή κριτηρίων αποτελεσματικότητας- αποδοτικότητας και ισότητας στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας
Κόστος Αλλαγής
- ΠΟΣΟ ΚΟΣΤΙΖΕΙ Η ΑΛΛΑΓΗ
- Αν ο φόβος του υψηλού κόστους και του δημόσιου χρέους εσωτερικού ή εξωτερικού εμπόδιζε την επίτευξη αυτού του στόχου, αυτό θα σήμαινε την πλήρη εξαφάνιση ηθικών αξιών. Λόρδος Beveridge
- ΠΟΤΕ ΕΙΝΑΙ ΕΠΩΦΕΛΗΣ Η ΑΛΛΑΓΗ
Επισημάνσεις ΕΣΥ
- Ενώ οι δαπάνες για την περίθαλψη παρουσιάζουν σημαντική αύξηση, δεν παρατηρείται ανάλογη βελτίωση στους βασικούς δείκτες σε σχέση με το προσδόκιμο επιβίωσης.
- Το γεγονός αυτό όχι μόνο αποδεικνύει τη μειωμένη αποτελεσματικότητα του συστήματος περίθαλψης της χώρας αλλά και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη μελλοντική κατάσταση του πληθυσμού και της χώρας γενικότερα.
Αρχές Εθνικής Πολιτικής Ψυχικής Υγείας στην Ελλάδα. Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση-Ψυχαργώ
Ανάγκες Ψυχικά Ασθενών ΠΟΥ
Νομοθεσία Ψυχικής Υγείας
- Ν. 2071/1992 «Εκσυγχρονισμός και Οργάνωση του Συστήματος Υγείας»
- Κεφάλαιο ΣΤ: Ψυχική Υγεία
- ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΤΙΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΟΥΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΜΕΡΙΜΝΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΕΒΑΣΜΟ ΤΩΝ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
- Ν.2716/99 «Ανάπτυξη και Εκσυγχρονισμός των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και άλλες διατάξεις»
- ΔΙΝΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΝΕΝΤΑΞΗ
«Ανάπτυξη και Εκσυγχρονισμός των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και άλλες διατάξεις» Ν. 2716/1999
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣΆρθρο 1
- Το Κράτος έχει την ευθύνη για την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας που έχουν σκοπό την πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία, την περίθαλψη, καθώς και την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη ενηλίκων, παιδιών και εφήβων με ψυχικές διαταραχές αυτιτιστικού τύπου και με μαθησιακά προβλήματα.
- Οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας διαρθρώνονται, οργανώνονται, αναπτύσσονται και λειτουργούν σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος νόμου, με βάση τις αρχές της τομεοποίησης και της κοινοτικής ψυχιατρικής, της προτεραιότητας της πρωτοβάθμιας φροντίδας, εξωνοσοκομειακής περίθαλψης, της απόϊδρυματοποίησης, της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης, της συνέχειας της ψυχιατρικής φροντίδας, καθώς και της πληροφόρησης και εθελοντικής αρωγής της κοινότητας στην προαγωγή της ψυχικής υγείας.
Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση Ι
- Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πολιτικές υγείας στην Ελλάδα
- Βασίζεται σε έναν μακροχρόνιο στρατηγικό σχεδιασμό του ΥΥΚΑ, με την χρηματοδοτική υποστήριξη της ΕΕ.
- Αποσκοπεί στη βελτίωση της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας αλλά και της ισότιμης πρόσβασης των πολιτών στο σύστημα παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
- Συλλογική προσπάθεια Πολιτείας, Ψυχιάτρων, Επαγγελματιών Ψυχικής Υγείας, Κοινωνίας.
- Για την οριστική-ολιστική αντιμετώπιση των αναγκών που δημιουργούνται από την ψυχική ασθένεια.
- Το σύνολο των παρεμβάσεων που επιτρέπουν στον ψυχικά ασθενή να παραμείνει ενεργός πολίτης, μέσα στο οικογενειακό του περιβάλλον, με αυτονομία, οικονομική δράση και κοινωνική ένταξη .
- Να έχει δηλαδή μια ζωή εντελώς διάφορη από εκείνη που έχει ο μακροχρόνια έγκλειστος στο Ψυχιατρείο.
- Ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας που προτείνει δεν είναι μια απλή τεχνοκρατική προσέγγιση
- Η ουμανιστική αντίληψη πάνω στην οποία δομείται η όποια παρέμβαση για την αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας και αναπτύσσεται η κοινωνική αλληλεγγύη.
- Η εδραίωση-εμπέδωση της θα πρέπει να αποτελεί σταθερό και απαρέγκλιτο στόχο της πολιτικής ηγεσίας του ΥΥΚΑ (Εθνικό στρατηγικό σχέδιο της Δ’ Προγραμματικής Περιόδου 2007-2013
ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
α) Περίοδος 2001 – 2006
- Κλείσιμο 5 Ψυχιατρικών Νοσοκομείων από το σύνολο των 9 που έχει η χώρα–Διασπορά των υπηρεσιών τους σε Γενικά Νοσοκομεία και στην κοινότητα.
- Περιορισμός του αριθμού κλινών στα υπόλοιπα 4 περίπου στο 50% της αρχικής τους δύναμης.
β) Περίοδος 2007 – 2015
- Περιορισμός του αριθμού κλινών των υπολοίπων 4 Ψυχιατρικών Νοσοκομείων στο 30% της αρχικής δύναμης ή και κλείσιμο μερικών από αυτά. Η τελική απόφαση επαναπροσδιορίζεται από τα νέα δεδομένα της πρώτης περιόδου.
Το πρόγραμμα «ΨΥΧΑΡΓΩ»
- Το πρόγραμμα «ΨΥΧΑΡΓΩ» είναι ένα διαρκές – δεκαετούς (10ετούς) ανάπτυξης πρόγραμμα δράσεων, που στοχεύει να καλύψει σταδιακά όλες τις ανάγκες σε εθνικό επίπεδο στον τομέα της Ψυχικής Υγείας.
- Η κωδική του ονομασία προέρχεται από την μυθολογική «ΑΡΓΩ» και την επιστροφή του χρυσόμαλλου δέρατος. Ο συμβολισμός παραπέμπει στην «επιστροφή» των ψυχικά ασθενών στην κοινότητα που επιφέρει η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση
- Αποτελείται και αναφέρεται σε δύο (2) μέρη:
- στον προγραμματισμό των δράσεων με βάση τη διασπορά των ασθενών κάθε Ψυχιατρείου στους τόπους από τους οποίους αυτοί προέρχονται
- στις δομές στην κοινότητα για την κάλυψη του συνόλου των αναγκών του τομέα Ψυχικής Υγείας
Διαχειρίζεστε το παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον ? - J.Belasco – R. Stayer TO ΠΕΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΒΟΥΒΑΛΟΥ
Το Άσυλο-Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κέρκυρας
- Η πρώτη κίνηση για την περίθαλψη των ψυχοπαθών άρχισε στην Κέρκυρα το έτος 1836 υπό την αρμοστία του Χόβαρτ Ντούγκλας όταν οι Ιόνιοι Νήσοι βρίσκονταν υπό Αγγλική Κατοχή.
- Το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κέρκυρας (ΨΝΚ) άρχισε να λειτουργεί επίσημα ως «Άσυλο Φρενοβλαβών» το 1838 υπό Αγγλική Κατοχή (4η Ιουλίου άρχισε η λειτουργία του, δημοσιευθέντος του πρώτου ''Κανονισμού Ασύλου Φρενοβλαβών'' στην εφημερίδα του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων την 2-7-1838).
- Το Άσυλο συντηρούσε το στερεότυπο του ανεύθυνου, επικίνδυνου και ανίατου ψυχασθενή. Η ψυχιατρική περίθαλψη χαρακτηριζόταν από περιοριστικά μέτρα ασφαλείας. Η λεγόμενη θεραπεία ήταν στην ουσία μόνο φροντίδα και κάλυψη στοιχειωδών αναγκών διαβίωσης των ασθενών
Σημαντική στιγμή!
10 Οκτωβρίου 2006, Σταμάτησε η ασυλική λειτουργία του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου ΚέρκυραςΓια το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο της Κέρκυρας, του Αρχαιότερου Ψυχιατρικού Ιδρύματος της Βαλκανικής μιας και λειτουργεί με διαφορετικές μορφές από το 1838 στον ίδιο χώρο, το 2006 προβλέπεται να αποτελέσει μια πολύ σημαντική του στιγμή: Μετά από 168 χρόνια συνεχούς λειτουργίας ως ασύλου ψυχικά ασθενών, προβλέπεται ότι μέσα στην τρέχουσα χρονιά θα έχει απομακρυνθεί σε κατάλληλες στεγαστικές δομές στην κοινότητα και ο τελευταίος χρόνιος ασθενής του. Έτσι, αυτό που μέχρι σήμερα αποτελούσε, λανθασμένα, την κύρια αντίληψη για τον ρόλο του ΨΝΚ, ότι δηλαδή φρόντιζε μόνο χρόνιους ασθενείς προσφέροντάς τους υπηρεσίες ασύλου, σταματάει και ελπίζουμε μαζί του να σταματήσει και ο ανάλογος στιγματισμός του χώρου. Οι δράσεις αυτές, που συνηθίζουμε να τις αποκαλούμε με τον όρο αποασυλοποίηση, συγχρονίζονται και με δράσεις δημιουργίας νέων δομών και μελλοντικά νέων υπηρεσιών. Θα πρέπει όμως με την ευκαιρία να σημειώσουμε ότι τα τελευταία χρόνια στο ΨΝΚ προσφέρθηκαν ιατρικές και νοσηλευτικές υπηρεσίες, πέραν των χρονίων ασθενών του, και σε εκατοντάδες άλλους ασθενείς με ψυχικές διαταραχές που επέστρεψαν στα σπίτια τους.
Περιοχή ευθύνης
- Ιόνια Νησιά
- Κέρκυρα-Λευκάδα
- Ζάκυνθος-Κεφαλλονιά
- Ήπειρο
- Ιωάννινα-Θεσπρωτία
- Άρτα Πρέβεζα
Οριστική Κατάργηση
Μετά από μία μακρά διαδρομή μετασχηματισμού, το ΨΝΚ καταργείται οριστικά δίνοντας τη θέση του σε ένα κοινοτικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (ΔΥΨΥ) το 2008.Το Δίκτυο-Κοινοτικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Κέρκυρας
ΜετασχηματισμόςΚεντρικός άξονας: Η ανάπτυξη υπηρεσιών στην κοινότητα ώστε ο ασθενής να εξυπηρετείται κοντά στο οικογενειακό περιβάλλον και να υποστηρίζεται από αυτό διατηρώντας με όλα τα μέσα την κοινωνική του δραστηριότητα (ΠΟΥ, 2002)
- Σήμερα στην Κέρκυρα αναπτύσσεται ραγδαία το ΔΥΨΥ.
- Η τομεοποίηση είναι πραγματικότητα.
- Οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας παρέχονται μέσα στην κοινότητα και κάνουν χρήση όλων των διαθέσιμων πόρων.
- Κέντρο Ψυχικής Υγείας
- Ψυχιατρικό Τμήμα Γενικού Νοσοκομείου (Τμήμα Οξέων-Μονάδα Βραχείας Νοσηλείας)
- Μετανοσοκομειακός Ξενώνας
- Ομάδα Διασύνδεσης
- Ομάδα Παρέμβασης στην Κρίση
- Νοσοκομείο Ημέρας
- Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας
- Αποκαταστασιακές Δομές (Ξενώνες,Οικοτροφεία, Προστατευόμενα Διαμερίσματα)
- Κοινωνικός Συνεταιρισμός Περιορισμένης Ευθύνης (ΚοιΣΠΕ)
Κέντρο Ψυχικής Υγείας
Δευτεροβάθμιες Υπηρεσίες Ψ.Υ
Νοσοκομείο Ημέρας
Δομές Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης
Παλαιό κτηριακό συγκρότημα
ΚοιΣΠΕ Κέρκυρας «Νέοι Ορίζοντες»
ΚοιΣΠΕ Κέρκυρας «Νέοι Ορίζοντες» Πάρκινγκ
«ΚοιΣΠΕ Καφέ Σπηλιάς»
ΚοιΣΠΕ «Κυλικείο ΨΝΚ»
Οι πρωταγωνιστές
Κοινοτικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Κέρκυρας
- Ο τρόπος λειτουργίας στην πολυκλαδική θεραπευτική ομάδα θα πρέπει να αποσκοπεί στην απάντηση των αναγκών του πληθυσμού και όχι στις ανάγκες του συστήματος και των ίδιων των επαγγελματιών.
- Παράλληλα εξασφαλίζουν το «συνεχές της φροντίδας» των ψυχικά ασθενών
- Μετατοπίζουν το κέντρο βάρους από τη διαχείριση της ψυχικής νόσου, στην προαγωγή της ψυχικής υγείας.
- Εστίαση στην υγεία
- Όχι στο σύστημα υγείας
- Όχι στο νοσοκομείο
- Όχι στην πάθηση
- Όχι στο σύμπτωμα
Εργαλεία-Πρακτικές-Ιδιαιτερότητες μετασχηματισμού Κέρκυρας
Μετασχηματισμός πόρων: «Ο μετασχηματισμός δεν επιτελείται μόνο στα πλαίσια των οικονομικών, αλλά πρωτίστως των ανθρωπίνων πόρων.Μετασχηματισμός Υλικών Πόρων
- Βελτίωση υφιστάμενων κτηριακών υποδομών
- Μισθώσεις αναγκαίων κτηρίων
- Αξιοποίηση ακίνητης περιουσίας
- Μετακίνηση κινητών περιουσιακών στοιχείων σε ΚοιΠΕ
- Μισθώσεις ακινήτων σε ΚοιΣΠΕ
Μετασχηματισμός ανθρώπινων πόρων
- Εκπαίδευση υφιστάμενων ανθρώπινων πόρων για τη λειτουργία των δομών ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης
- Συνεχής κατάρτιση (συνέδρια) όλων των εργαζομένων
- Νέες εξειδικευμένες ειδικότητες ψυχικής υγείας (εργοθεραπευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, παιδοψυχίατρος, λογοθεραπευτής, φυσικοθεραπευτές, δραμοτεθεραπευτής)
- Εκπαίδευση νέου προσωπικού στις νέες υπηρεσίες του κοινοτικού δικτύου
Δείκτες
Διαδικασίες
- Σεβασμός Δικαιωμάτων ασθενών
- Εισαγωγή πρωτοκόλλου καθηλώσεων
- Ενημερωτικό έντυπο εισαγωγής
- Επίσκεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Πρόληψης των βασανιστηρίων και υποτιμητικής συμπεριφοράς (CPT)
- Διοικητικός και διαχειριστικός έλεγχος από το ΣΕΥΠ
- Εισαγωγή ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος
- Δημιουργία Γραφείου Συντονισμού και Οργάνωσης
- Ταχύρρυθμες διαδικασίες προσλήψεων προσωπικού
- Εισαγωγή διαδικασιών παρακολούθησης έργων
- Ενημερωτική καμπάνια
- Ενισχύθηκε η ίδρυση του εθελοντικού Συλλόγου Οικογενειών και Φίλων του Ψυχιατρείου (Σ.Ο.Φι.Ψυ)
Ιδιαιτερότητες
- Το παλαιότερο Ψυχιατρείο-Πρό συστάσεως Ελληνικού Κράτους
- Μέσα στην κεντρικότερη εμπορική πλατεία της πόλης
- Δεκτικοί οι Κερκυραίοι στους ψυχικά πάσχοντες
- Λίγα προβλήματα στην εγκατάσταση δομών αποκατάστασης
- Αντίσταση και φόβος στην αλλαγή προσωπικού
- ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
Ιόνιο Πανεπιστήμιο
Λόγοι Αντίστασης
- Φόβος
- Αίσθημα απώλειας
- Συνήθεια
- Αδυναμία κατανόησης της ανάγκης και της χρησιμότητας της αλλαγής
- Διαφορετικές αντιλήψεις
- Αντίδραση στο φορέα αλλαγής
- Μη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων
- Γραφειοκρατικές δομές
Αλλά
- Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ακόμα και αν το βιογραφικό τους κοσμείται με μεταπτυχιακούς τίτλους και διατριβές, θα πρέπει:
- Να έχουν όραμα
- Να διαθέτουν φαντασία, ευρηματικότητα
- Να καταθέτουν στη δουλειά τους από το περίσσευμα της καρδιάς τους.
- Να αντέχουν στις ματαιώσεις
- Να παρουσιάζουν ικανότητες προσαρμογής
- Να πετυχαίνουν στις κοινωνικές σχέσεις
- Να μπορούν να «στήνουν» υπηρεσίες και να τις διοικούν, να είναι δηλαδή συγχρόνως managers και θεραπευτές.
- Να είναι ερευνητές
- Να είναι πρότυπα για ταύτιση
Γιατί Δίκτυο
Γίνεται όλο και πιο φανερό, με βάση μελέτες, ότι εφόσον λειτουργούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας, μειώνονται οι δαπάνες για τη φροντίδα της σωματικής υγείας, αυξάνεται η παραγωγικότητα και μειώνεται η ζήτηση άλλων κοινωνικών υπηρεσιών και οι πιέσεις στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης (Conti & Burton, 1994 Smith et al., 1996 Von Korf et al., 1998).Συμπερασματικά
- Η ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης αποτελεί για τη χώρα μας σημαντική προτεραιότητα της εθνικής πολιτικής υγείας και συνδέεται με το ριζικό μετασχηματισμό της ψυχιατρικής φροντίδας (Ζηλίδης, 2004).
- Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση δεν αποτελεί πανάκεια, ικανή να επιτύχει με αυτόματο τρόπο την αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας- η οποία άλλωστε διαφοροποιείται σημαντικά κατά ασθενή και κατά περίπτωση.
- Αποτελεί τη μόνη μέχρι σήμερα γνωστή και επιτυχή διαδικασία για την αντιμετώπιση των σύνθετων αναγκών του ψυχικά πάσχοντα, με ευεργετικά αποτελέσματα για τον ίδιο, την οικογένεια του και την τοπική κοινωνία γενικότερα, ανεξάρτητα από το μακρύ χρονικό διάστημα που απαιτεί σε αρκετές περιπτώσεις για να αναδείξει την αποτελεσματικότητά της.
Μάνατζερ (Διοικητής) σε Ψυχιατρικό Νοσοκομείο: Οι μεγάλες προκλήσεις
- ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
- ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ
- ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ
- ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
- ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΧΩΝ, ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ
- ΚΟΣΤΟΣ ΑΛΛΑΓΗΣ
Ποιον θα Προσλάβετε???
Κάνετε προσλήψεις και προαγωγές με γνώμονα πρώτον την ηθική ακεραιότητα, δεύτερον την όρεξη, τρίτον την ικανότητα, τέταρτον την κατανόηση, πέμπτον τις γνώσεις και τελευταία την εμπειρία. Χωρίς ηθική ακεραιότητα η όρεξη είναι επικίνδυνη, χωρίς όρεξη η ικανότητα είναι αναποτελεσματική, χωρίς ικανότητα η κατανόηση είναι περιορισμένη, χωρίς κατανόηση οι γνώσεις δεν έχουν νόημα, χωρίς γνώσεις η εμπειρία είναι τυφλή. Η απόκτηση εμπειρίας είναι εύκολη υπόθεση για όσους έχουν όλα τα άλλα.Κάλλιο αρρώστια στο κορμί παρά αρρώστια στην ψυχή
