Ομιλία του προέδρου της Επιτροπής Εποπτείας και Προστασίας Δικαιωμάτων ψυχικά ασθενών Δρος Χρ.Μέση στη δημοσιογραφική διάσκεψη της 15ης Δεκ. 2009
Αγαπητοί εκπρόσωποι των ΜΜΕ,
Η Επιτροπή μας, που ως γνωστόν είναι διορισμένη από το Υπουργικό Συμβούλιο με βάση τις διατάξεις του περί Ψυχιατρικής Νοσηλείας Νόμου, θεώρησε σκόπιμο και επιβεβλημένο να σας ενημερώσει και μέσω σας το κυπριακό κοινό για τις ενέργειες και δραστηριότητες της που απορρέουν από τις αρμοδιότητες που της έχουν ανατεθεί από την εν λόγω νομοθεσία.
Τα πεπραγμένα αυτά της περιόδου 2006-2008 έχουν καταγραφεί στο έγγραφο που εκδώσαμε πρόσφατα και το οποίο έχει αποσταλεί σε όλους τους αρμόδιους φορείς καθώς και σε οργανωμένα σύνολα που έχουν σχέση με την ψυχική υγεία.
Όπως θα αντιληφθείτε μελετώντας τις σελίδες των πεπραγμένων αυτών, το έργο μας κάθε άλλο παρά εύκολο ήταν. Όσα πετύχαμε έγιναν με σκληρή δουλειά των Μελών της Επιτροπής και του Γραμματέα, παρά τα εμπόδια και τις ουσιαστικές ελλείψεις στα μέσα και την υποδομή. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα και ο κύριος ανασταλτικός παράγοντας στις ενέργειες της Επιτροπής εντοπίζεται στην ανεπαρκή ανταπόκριση, καθώς και την παρατηρούμενη αναποτελεσματικότητα του Υπουργείου Υγείας σε σχέση με τις διάφορες εισηγήσεις και προτροπές που κατά καιρούς υποβάλαμε, με στόχο τη βελτίωση των προσφερομένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας και την κατοχύρωση και αναβάθμιση των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών.
Πιο συγκεκριμένα θεωρούμε απαράδεκτη:
- Την κατακράτηση στα ντουλάπια του Υπουργείου για ένα η δύο χρόνια, εισηγήσεως μας για προώθηση τροποποιητικών νομοσχεδίων και Κανονισμών που θεωρούμε αναγκαία για την αντιμετώπιση των αδυναμιών που έχουν εντοπισθεί, καθώς και για τη βελτίωση των υφιστάμενων διαδικασιών και ακολουθούμενων πρακτικών.
- Τις για πολλούς μήνες, ενίοτε πέραν του έτους, αναπάντητες επιστολές μας πάνω σε σοβαρά ζητήματα που αφορούν την καταπάτηση δικαιωμάτων των ασθενών κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους.
- Τη μη ενημέρωση της Επιτροπής για θέματα και τη διεξαγόμενη αλληλογραφία που έχει άμεση σχέση με τις αρμοδιότητες και τις δραστηριότητες της.
- Την για δέκα ολόκληρα χρόνια απροθυμία του Υπουργείου να μας εξασφαλίσει στέγη, επαρκή στελέχωση με δικό μας προσωπικό και εξοπλισμό, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή και η από μέρους της Επιτροπής διερεύνηση, με αντικειμενικό και αποτελεσματικό τρόπο των καταγγελιών από ασθενείς και τις οικογένειες τους, όπως προνοεί η νομοθεσία.
- Την άρνηση καταβολής της νενομισμένης αποζημίωσης στον Πρόεδρο και των Μέλη της Επιτροπής για διάστημα, πέραν του ενός έτους, σε σχέση με τη συμμετοχή τους στις καθιερωμένες συνεδρίες της Επιτροπής, καθώς επίσης την άρνηση καταβολής οδοιπορικών και άλλων αποζημιώσεων για επισκέψεις και επιθεωρήσεις στα διάφορα ψυχιατρικά κέντρα, τόσο στην Επιτροπή, όσο και στο Γραμματέα της.
- Την πέραν των έξι μηνών καθυστέρηση στην αναπλήρωση δύο Μελών που για διάφορους λόγους δεν μπορούν να συνεχίσουν τη συμμετοχή τους στην Επιτροπή.
Αναφέρω σχετικά ότι η Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Εξευτελιστικής Μεταχείρισης του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT) σε συνέχεια των επισκέψεων της στην Κύπρο, παρότρυνε, μέσω των σχετικών εκθέσεων που υπέβαλε, επανειλημμένα την Κυβέρνηση να ικανοποιήσει τα αιτήματα της Επιτροπής μας, για να γίνει πιο αποτελεσματική και ανεξάρτητη στην επιτέλεση του έργου της.
Για να μη νομισθεί όμως πως όλο αυτό το διάστημα το διαθέσαμε για διατύπωση παραπόνων και απαιτήσεων θα ήθελα να σας περιγράψω επιγραμματικά τις δραστηριότητες μας:
- Στο μέτρο του δυνατού διερευνήσαμε παράπονα και καταγγελίες από ασθενείς, τις οικογένειες τους και άλλους ενδιαφερομένους. Δυστυχώς για τους λόγους που αναφέραμε πιο πάνω αυτή η διερεύνηση θεωρείται ελλιπής και αναποτελεσματική, στο μέτρο που εμπλέκει και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ενδοτμηματική διερεύνηση των παραπόνων από τις ίδιες τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας και δεν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητη και αντικειμενική όπως απαιτεί η CPT.
- Προωθήσαμε διάφορες τροποποιήσεις του βασικού νόμου που εγκρίθηκαν από τη Βουλή και σκοπό έχουν, ανάμεσα σ’άλλα, την χρήση ασφαλιστικών δικλίδων, με σκοπό τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ασθενών, αναφορικά με τις ακολουθητέες διαδικασίες στις εισαγωγές για νοσηλεία στα διάφορα Ψυχιατρικά Κέντρα. Συμβάλαμε επίσης στην ετοιμασία του «Περί Κοινοτικής Φροντίδας Ψυχικής Υγείας» νομοσχεδίου που βρίσκεται ακόμη στο Υπουργείο Υγείας.
- Διοργανώσαμε την 4η Ημερίδα με θέμα «Κοινοτική ψυχιατρική στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κύπρο» υπό την αιγίδα του Ευρωπαίου Επιτρόπου για την Υγεία, με ομιλητές διακεκριμένους επιστήμονες από διάφορες χώρες της Ευρώπης. Σ’ αυτήν ανακοινώσαμε και την έρευνα που διενεργήσαμε συγκρίνοντας την κατάσταση των ασθενών πριν και μετά την απόλυση τους από το Ψυχιατρείο Αθαλάσσας.
- Δημιουργήσαμε την ιστοσελίδα της Επιτροπής (www.mentalhealthcommission.org.cy) τόσο στα Ελληνικά όσο και στα Αγγλικά, έτσι που ο κάθε ενδιαφερόμενος στην Κύπρο και το εξωτερικό, απλός πολίτης, ή και επαγγελματίας, να έχει πρόσβαση σε εθνικές και διεθνείς νομοθεσίες για την ψυχική υγεία και τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών καθώς και σε διάφορες μελέτες που ανακοινώθηκαν στις Ημερίδες μας.
Τελειώνοντας θα ήθελα να τονίσω ότι η Επιτροπή θεωρεί την ψυχιατρική μεταρρύθμιση και την αποασυλοποίηση σαν τον πιο σημαντικό στόχο της για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών. Το οριστικό κλείσιμο του αναχρονιστικού Ψυχιατρείου της Αθαλάσσας και η δημιουργία δικτύου υπηρεσιών και δομών στην κοινότητα θα πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατό. Αν και μερικές από αυτές (όπως οι Μονάδες στα Γενικά Νοσοκομεία και τον ιδιωτικό τομέα, τα κοινοτικά κέντρα ψυχικής υγείας, τα Κέντρα Ημέρας και η Μονάδα Εργασιακής Αποκατάστασης) υφίστανται ήδη από χρόνια θα πρέπει να συμπληρωθούν με τους ξενώνες και τα προστατευτικά οικοτροφεία και διαμερίσματα που όλες οι χώρες της Ευρώπης διαθέτουν σήμερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κέρκυρα που επισκεφθήκαμε πρόσφατα. Η έγκριση του Νόμου για την κοινοτική φροντίδα ψυχικής υγείας πιστεύω πως θα βοηθήσει στην υλοποίηση του στόχου αυτού.
Η οργάνωση της ασφαλούς νοσηλείας στις Μονάδες των Γενικών Νοσοκομείων, η δημιουργία Μονάδας Εσωτερικής Νοσηλείας για παιδιά και αδικοπραγούντες ψυχικά ασθενείς θα πρέπει επιτέλους να γίνουν πραγματικότητα αν θέλουμε να μας θεωρούν Ευρωπαϊκή χώρα και στα θέματα ψυχικής υγείας.