Σύσταση 1η: Δυνατότητα Θεραπευτικής Αντιμετώπισης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (Π.Φ.Υ) στην Ελλάδα

Η αντιμετώπιση και η θεραπεία ψυχικών διαταραχών στην πρωτοβάθμια περίθαλψη είναι ένα βασικό βήμα, το οποίο δίνει την ευκαιρία στον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ατόμων να έχουν ευκολότερη και ταχύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες - πρέπει να αναγνωρισθεί ότι πολλοί ήδη ζητούν βοήθεια σε αυτό το επίπεδο. Αυτό όχι μόνο προσφέρει καλύτερη φροντίδα αλλά περιορίζει τόσο την σπατάλη από περιττές εξετάσεις όσο και τις ακατάλληλες και μη εξειδικευμένες θεραπείες. Για να συμβεί αυτό όμως οι επαγγελματίες της Π.Φ.Υ πρέπει να εκπαιδευτούν στις βασικές δεξιότητες της φροντίδας της ψυχικής υγείας στο επίπεδο αυτό. Αυτή η εκπαίδευση διασφαλίζει την άριστη χρήση της διαθέσιμης γνώσης για το μέγιστο δυνατό αριθμό ατόμων έτσι ώστε να είναι δυνατή η άμεση εφαρμογή παρεμβάσεων. Επομένως η ψυχική υγεία θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στα εκπαιδευτικά προγράμματα της Π.Φ. Υ. και να υπάρχει επιμόρφωση, ώστε να βελτιώνεται η αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών από τις υπηρεσίες της πρωτοβάθμιας περίθαλψης.

Μέχρι και σήμερα η αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών σε πρωτοβάθμιο επίπεδο ανατίθεται σε ειδικές μονάδες, τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας, τα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα και σε μικρότερο βαθμό σε Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας.

Τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας έχουν θεσμοθετηθεί ως αποκεντρωμένες μονάδες των Νοσοκομείων από το 1983 και στο σύνολο τους σχεδόν προωθήθηκαν ως έργα του Καν. (ΕΟΚ) 815/84.

Μέχρι σήμερα λειτουργούν τα έξης:

  1. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Αλεξανδρούπολης
  2. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Καβάλας*
  3. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Σερρών*
  4. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Κεντρικού Τομέα του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης*
  5. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Βορειοδυτικού Τομέα του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης*
  6. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Θεσσαλονίκης Δυτικού Τομέα του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης*
  7. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Πέτρας Ολύμπου
  8. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Λάρισας «Κουτλιμπάνειο-Τριανταφύλλειο»*
  9. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Βόλου «Αχιλλοπούλειο»*
  10. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Ιωαννίνων «Γ. Χατζηκώστα»
  11. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Χαλκίδας
  12. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Χαλανδρίου του Γ.Ν. Αθηνών «Γ. Γεννηματάς»*
  13. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Παγκρατίου του Γ.Ν. Αθηνών «Ο Ευαγγελισμός»*
  14. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Περιστερίου του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής*
  15. Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου του Τμήματος Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών
  16. Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Βύρωνα-Καισαριανής της Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο*
  17. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Τρίπολης
  18. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Θεραπευτηρίου Ψυχικών Παθήσεων Χανίων
  19. 19. Κέντρο Ψυχικής Υγείας του Γ.Ν. Σάμου «Ο Άγιος Παντελεήμονας» *
* Παρέχουν υπηρεσίες και σε παιδιά

Έχει διατεθεί το απαραίτητο προσωπικό και θα λειτουργήσουν τα κατωτέρω:

  1. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Δήμου Αθηναίων του Γενικού Νοσοκομείου Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών «ΣΩΤΗΡΙΑ»
  2. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Αγίων Αναργύρων του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής
  3. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Κορυδαλλού του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής «Δρομοκάίτειο»
  4. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Κομοτηνής του Γενικού Νοσοκομείου Κομοτηνής
  5. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Καρπενησίου του Γενικού Νοσοκομείου Καρπενησίου
  6. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Πατρών του Γενικού Νοσοκομείου Πατρών «Ο Άγιος Ανδρέας»
  7. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Καλαμάτας του Γενικού Νοσοκομείου Καλαμάτας
  8. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Ηρακλείου του Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου «Βενιζέλειο-Πανάνειο»
  9. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Ρεθύμνου του Γενικού Νοσοκομείου Ρεθύμνου
  10. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Ορεστιάδας του Γενικού Νοσοκομείου Διδυμοτείχου
  11. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Ξάνθης του Γενικού Νοσοκομείου Ξάνθης
  12. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Δράμας του Γενικού Νοσοκομείου Δράμας
  13. Κέντρο Ψυχικής Υγείας Αγρινίου του Γενικού Νοσοκομείου Αγρινίου
Τα Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα έχουν επίσης θεσμοθετηθεί ως αποκεντρωμένες μονάδες των Νοσοκομείων.

Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα που λειτουργούν:

  1. Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρο Παλλήνης του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής
  2. Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρο Νέου Ηρακλείου Αττικής του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής
  3. Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρο Νέας Σμύρνης του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής
  4. Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρο Αθήνας του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής
  5. Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρο Βορείου Ελλάδος του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης

Ιατροπαιδαγωγικό κέντρο που θα λειτουργήσει:

  1. Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Ηρακλείου Κρήτης του Γ.Ν. Ηρακλείου «Βενιζέλειο - Πανάνειο»

Ιατροπαιδαγωγικά κέντρα υπό σύσταση:

  1. Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Γ.Ν. Παίδων «Αγλαία Κυριακού»
  2. 1o Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Γ.Ν. Παίδων «Αγ. Σοφία»
  3. 2o Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Γ.Ν. Παίδων «Αγ. Σοφία»
  4. Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Γ.Ν. Παίδων Πεντέλης
  5. Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Πειραιά Γ.Ν. «Τζάνειο»

Ύστερα από την έναρξη λειτουργίας όλων των ανωτέρω, η χώρα εκπληρώνει τη δέσμευση της προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως αυτή απορρέει από την τελική έκθεση του Κανονισμού 815/84 για την αξιοποίηση της αποκτηθείσας υποδομής.

Τα δύο τελευταία χρόνια υπάρχει έντονος προβληματισμός, ο οποίος μάλιστα εστιάζει κατά κύριο λόγο στην αναζήτηση τρόπων σύνδεσης με το υπάρχον σύστημα γενικής πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.

Η χώρα διαθέτει από τη δεκαετία του '80 Κέντρα Υγείας, τα οποία στελεχώνονται από Γενικούς Ιατρούς αλλά και Παιδίατρους και Παθολόγους, καθώς και νοσηλευτικό και άλλο προσωπικό, διαφόρων ειδικοτήτων. Ένας τρόπος που προτείνεται από τον Π.Ο.Υ., είναι η εκπαίδευση του υπάρχοντος δυναμικού των Κέντρων Υγείας σε βασικές δεξιότητες φροντίδας ψυχικής υγείας στο πρωτοβάθμιο επίπεδο.

Προς αυτή την κατεύθυνση εντάσσονται δύο πανελλήνια συνέδρια που οργανώθηκαν από το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Τρίπολης και το Κέντρο Υγείας Άστρους με συμμετοχή εργαζομένων σε Κέντρα Υγείας και εισηγητές κυρίως ψυχιάτρους και παιδοψυχιάτρους.

Άλλος τρόπος που αποτελεί πρακτική για πολλά νοσοκομεία της χώρας, είναι η πρόσληψη ψυχιάτρου, ο οποίος επισκέπτεται τα Κέντρα Υγείας και παρέχει υπηρεσίες τακτικά.

Τρίτη προσέγγιση είναι η σύνδεση της πολυκλαδικής ομάδας μιας κινητής μονάδας ψυχικής υγείας με τα Κέντρα Υγείας. Αυτή η σύνδεση προωθείται ιδιαίτερα σήμερα από τα Ψυχιατρικά Νοσοκομεία κυρίως για να αποτραπούν οι επανεισαγωγές προς αυτά. Το Υπουργείο Υγείας ενθαρρύνει και τους τρεις τρόπους και υποστηρίζει κάθε προσπάθεια αξιοποίησης του υπάρχοντος δικτύου πρωτοβάθμιας φροντίδας, επειδή επιδιώκει:

και επιπλέον επειδή πιστεύει ότι η αντιμετώπιση μιας ψυχικής διαταραχής στο πλαίσιο του γενικού δικτύου φροντίδας είτε από κατάλληλο εκπαιδευμένο γενικό ιατρό, είτε από τον ειδικό, βοηθά στον αποστιγματισμό του ψυχικά πάσχοντα.

Σύσταση 2η: Διαθεσιμότητα Ψυχοτρόπων Φαρμάκων

Τα βασικό ψυχοτρόπα φάρμακα πρέπει να διατίθενται πάντα σε όλα τα επίπεδα της υγειονομικής περίθαλψης. Αυτά τα φάρμακα θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στη βασική λίστα φαρμάκων κάθε χώρας και, κατά το δυνατόν, να διατίθενται τα καλύτερα φάρμακα κατά περίπτωση. Σε ορισμένες χώρες αυτό μπορεί να απαιτεί αλλαγή στην νομοθεσία τους. Αυτά τα φάρμακα αμβλύνουν τα συμπτώματα, μειώνουν την ανικανότητα, επιταχύνουν την αποθεραπεία, και προλαμβάνουν τις υποτροπές. Δίνουν την δυνατότητα μια αρχικής αντιμετώπισης, ιδιαίτερα σε καταστάσεις όπου δεν είναι δυνατές ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις και δεν υπάρχει εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό.

Στη χώρα μας δεν τίθεται θέμα διαθεσιμότητας των φαρμάκων και δεν έχουμε απασχοληθεί ως υπηρεσία αναφορικά με τη σύσταση αυτή. Διάφορα ζητήματα, όπως π.χ. η επιβάρυνση της οικογένειας από το ποσοστό συμμετοχής του ασφαλισμένου στη δαπάνη αγοράς φαρμάκων, εντάσσονται στις αρμοδιότητες άλλων υπηρεσιών και αντιμετωπίζονται από τους ασφαλιστικούς οργανισμούς.